Uitzonderingen auteursrecht

Hoewel het auteursrecht een automatisch recht is, dat u vanzelf verkrijgt wanneer u een oorspronkelijk werk maakt, gelden er wel uitzonderingen op. Denkt u maar eens aan een kopietje dat u maakt voor een studie of aan het citeren van een stukje uit het werk van een ander in uw eigen artikel. U hoeft hiervoor geen toestemming te vragen aan de maker. Omdat in bepaalde gevallen het recht op toegang tot informatie het algemeen belang dient, is er in de wet bepaald dat er situaties zijn waarin een werk, dat auteursrechtelijk beschermd is, zonder toestemming van de rechthebbende gebruikt mag worden. Afhankelijk van de situatie en het gebruik, kunnen daaraan wel voorwaarden zijn gesteld. Maar hoe zit dit nu precies en wanneer, en op welke wijze, mag een werk zonder toestemming van de maker gebruikt worden?

Het recht op onderwijs

Wanneer het gaat om de uitzonderingen die gelden op het auteursrecht, dan neemt het onderwijs daarbij een belangrijke plaats in. Het recht op onderwijs wordt in principe boven het auteursrecht geplaatst. Dat houdt in dat werk waarop auteursrecht rust, ten alle tijden gebruikt mag worden voor het onderwijs. Hiervoor hoeft dus geen toestemming te worden gevraagd. Ook hoeft er geen vergoeding te worden betaald voor het gebruik van auteursrechtelijk beschermd werk, mits dit uitsluitend voor onderwijsdoeleinden wordt gebruikt. Let wel op, het gaat hierbij niet om het vervangen van de complete lesmethoden, maar om de aanvullingen daarop. Wanneer een docent dus als aanvulling op de lesmethode een bepaalde tekst of afbeelding wil gebruiken, mag dit zonder toestemming van de maker voor de leerlingen worden gekopieerd. Zodra het om het recht op onderwijs gaat, vallen de beperkingen die het auteursrecht normaliter met zich meebrengt dus grotendeels weg. Dit geldt overigens niet voor activiteiten die aan het onderwijs gerelateerd zijn, maar die niets te maken hebben met het daadwerkelijke geven van onderwijs, zoals een klassenfeest. Het geldt ook niet voor onderwijs dat wordt gegeven door een bedrijf met een winstoogmerk. In dat geval is voor het gebruik van beschermd werk het gewone auteursrecht van toepassing.

Privégebruik

Ook voor privégebruik van auteursrechtelijk beschermd werk gelden uitzonderingen. U mag zonder toestemming te vragen een kopie maken, zolang dit voor eigen gebruik is of wanneer iemand u gevaagd heeft een kopietje voor hem of haar te maken. Zolang het bij een enkele kopie blijft voor privégebruik, is dit toegestaan. Het is echter niet de bedoeling dat u kopieën maakt met als doel deze onder andere mensen te gaan verspreiden. Overigens geldt het recht om een kopie voor privégebruik te maken niet op alle beschermde werken. Software mag bijvoorbeeld niet worden gekopieerd, ook niet voor thuisgebruik. Voor media als film en muziek geldt dat u dit alleen voor uzelf mag kopiëren. U mag dit dus niet voor aan ander doen. Datzelfde geldt voor ebooks.

Citaten en parodieën

Wanneer u een artikel schrijft, kan het zijn dat u daarin graag een korte tekst wil opnemen uit een auteursrechtelijk beschermd werk, ofwel u wil een andere auteur citeren. Zolang deze tekst maar een klein onderdeel uitmaakt van het geheel, mag u dat zonder toestemming van de maker doen. U moet daarbij wel de naam van de auteur vermelden en de bron waaruit u de tekst heeft gehaald. Bovendien moet het citaat relevant zijn voor uw artikel en kunt u alleen citeren uit gepubliceerd werk.

Ook voor het maken van een parodie, zoals een karikatuur, geldt een uitzondering op het auteursrecht. Dat betekent dat iedereen het recht heeft om een auteursrechtelijk beschermd werk deels over te nemen, voor zover dat noodzakelijk is bij het maken van de parodie. Daarbij geldt wel dat dit in alle redelijkheid moet gebeuren, wat inhoudt dat de parodie bijvoorbeeld niet beledigend mag zijn en dat alleen de uiterst noodzakelijk delen van het werk zijn gebruikt.

In het kader van het algemeen belang mag auteursrechtelijk werk dus soms gebruikt worden zonder toestemming van de rechthebbende. Als financiële vergoeding voor dit gebruik kan de maker zich beroepen op regelingen als het leenrecht en de thuiskopieheffing.

Bent u echter van mening dat uw werk onrechtmatig is gebruikt? Dan geven onze juristen en advocaten u graag advies over de te volgen procedure. Neem voor meer informatie over onze dienstverlening vrijblijvend contact met ons op.