Portretrecht

Het auteursrecht geeft u het recht om uw werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Wanneer uw werk echter een portret van een persoon bevat, dan wordt uw auteursrecht beperkt door het portretrecht. Dat betekent dat u rekening moet houden met de rechten van de persoon die u heeft geportretteerd. Deze rechten zijn vastgelegd in het portretrecht. In hoeverre uw auteursrecht hierdoor wordt ingeperkt, hangt van verschillende factoren af. Het belangrijkste aspect is de vraag of het portret al dan niet in opdracht werd gemaakt en of u en/of de geportretteerde financieel belang bij het portret hebben.

Onder de noemer portret vallen alle beeltenissen waarbij een persoon herkenbaar is afgebeeld. Het meest voor de hand liggende portret is een foto, maar ook een tekening, schilderij of beeld valt onder deze noemer. Om herkenbaar te zijn hoeft iemand niet volledig of gedetailleerd te zijn afgebeeld. Een schematische tekening waarbij typische kenmerken van een persoon zijn uitgebeeld, kan bijvoorbeeld al voldoende informatie over de identiteit van de geportretteerde geven. In dat geval rust er portretrecht op de afbeelding.

In opdracht gemaakt

Een portret kan in opdracht gemaakt zijn, bijvoorbeeld wanneer u als fotograaf bent ingehuurd om een familiefoto te maken. In dat geval mag u de foto’s niet zomaar openbaar maken. Het portretrecht bepaalt dat in dit geval de geportretteerde het recht heeft om te bepalen of de foto’s worden gepubliceerd. Niemand, ook de fotograaf niet, mag dus zonder toestemming van de geportretteerde deze foto’s publiceren. Echter, ook de geportretteerde zelf heeft beperkte rechten als het aankomt op het publiceren van het werk. De foto’s mogen voor privégebruik in beperkte mate worden gekopieerd en gepubliceerd, mits de naam van de maker vermeld wordt, maar mogen bijvoorbeeld niet zonder toestemming van de maker commercieel worden gebruikt. De maker behoudt namelijk het auteursrecht, ook al zijn de portretten in opdracht gemaakt en heeft de maker hier waarschijnlijk een vergoeding voor ontvangen. Wanneer er een derde partij in het spel komt die een portret, dat in opdracht is gemaakt, wil gebruiken, dan moet er toestemming worden gegeven door zowel de maker als de geportretteerde.

Toevallig geportretteerd

Wanneer een portret herkenbaar is afgebeeld zonder dat dit in opdracht is gedaan, liggen de regels anders. In principe geldt hiervoor dat het werk gepubliceerd mag worden zonder toestemming van de geportretteerde. Een goed voorbeeld zijn foto’s van een vakantie of een dagje uit. Hoeveel toevallige passanten staan er op dit soort foto’s afgebeeld? Het is vrijwel onmogelijk om van alle personen die op deze wijze toevallig zijn geportretteerd toestemming voor publicatie te vragen. Er kan echter sprake zijn van een privacybelang, bijvoorbeeld wanneer een bekende persoon op zo’n manier is afgebeeld dat er onterecht een bepaalde indruk wordt gewekt, of een financieel belang, wanneer diezelfde bekende persoon geld zou kunnen verdienen aan het portret. Er is dan in beide gevallen sprake van een redelijk belang van de geportretteerde. Niet alleen bekende mensen kunnen een redelijk belang hebben bij een portret. Stel dat uw portret is afgebeeld in een brochure van een product of dienst dat ethisch gezien een twijfelachtige reputatie heeft, dan zou dat wellicht negatieve gevolgen voor u kunnen hebben. Of er sprake is van een redelijk belang kan alleen worden beslist door de rechter. Wanneer u mensen heeft geportretteerd en twijfelt over hun belangen, is het raadzaam dit vooraf na te gaan en eventueel om toestemming te vragen. Als dit niet mogelijk is, toevallige passanten zijn immers niet altijd te traceren, dan kan het in sommige gevallen beter zijn de afbeelding niet te publiceren.

Heeft u als maker van een werk te maken met portretrecht en wilt u meer weten over de mate waarin dat uw eigen rechten beperkt? Of is uw auteursrecht geschonden? Neem dan contact op met onze juristen en advocaten. Wij beoordelen graag de situatie voor u en geven u advies over de vervolgstappen.