Auteursrecht

Stel dat u door een brochure bladert en daarin plotseling uw eigen foto ziet staan. Of u komt op een onbekende website een stuk tekst tegen dat u zelf heeft geschreven, maar waar simpelweg een andere naam onder staat. Dit zijn beide voorbeelden van situaties waarbij inbreuk is gemaakt op het auteursrecht van de maker van een werk. Het auteursrecht, ook wel bekend onder de noemer copyright, is een exclusief recht dat de maker van een oorspronkelijk werk automatisch verwerft en dat inhoudt dat alleen de maker zelf mag beslissen over het openbaar maken en het verveelvoudigen van zijn eigen werk. Anderen mogen dus niet zomaar met uw werk aan de haal gaan.  Wanneer iemand uw werk graag wil gebruiken, moet hij daarvoor dan ook eerst uw toestemming vragen.

Creativiteit bevorderen

Het auteursrecht is vastgelegd in de Auteurswet die al sinds 1912 van kracht is, zij het natuurlijk met enige aanpassingen in de tussentijd. Het doel van deze wet is om de maker van een werk te beschermen tegen misbruik hiervan. Het logische gevolg is dat het auteursrecht de creativiteit bevordert, omdat het makers van nieuw werk verbiedt om bestaand werk na te maken. Het auteursrecht richt zich op alle werken op het gebied van letterkunde, kunst en wetenschap en is onderverdeeld in drie verschillende rechten. De eerste twee rechten zijn gericht op het publiceren en verveelvoudigen van het werk. De maker heeft het exclusieve recht om hierover te beslissen. Dat betekent dat u als maker van een werk bepaalt hoe, waar en wanneer uw werk te lezen, te zien of te horen is. U beslist dus bijvoorbeeld of uw boek alleen in papiervorm te lezen is, of dat er ook een e-book beschikbaar komt. En als maker van een schilderij bepaalt u of uw werk in een galerie mag worden vertoond en of er ook een foto van uw werk in de digitale catalogus van een museum mag worden geplaatst. Het auteursrecht betekent dus dat niemand anders uw werk zomaar mag publiceren of verveelvoudigen.

Uw reputatie

Naast het recht om te publiceren en te verveelvoudigen, vallen ook de persoonlijkheidsrechten onder het auteursrecht. De persoonlijkheidsrechten, ook wel de morele rechten genoemd, zijn vooral bedoeld om uw reputatie te beschermen. Als maker heeft u vaak een bijzondere band met uw werk. Uw werk bepaalt immers in grote lijnen hoe het publiek u ziet en is dus van groot belang voor uw reputatie. Verandering, beschadiging of verminking van uw werk kan daarom grote impact hebben. Op grond van de persoonlijkheidsrechten kunt u daar dan ook tegen optreden. Ook geven de persoonlijkheidsrechten u de mogelijkheid u te verzetten bij onjuist naamgebruik. U heeft het recht om te eisen dat uw naam bij uw werk wordt vermeld. Wanneer dit niet wordt gedaan of wanneer uw werk onder een andere naam wordt gepubliceerd, dan is dat een inbreuk op uw persoonlijkheidsrechten.

Een automatisch recht

Om auteursrecht op uw werk te krijgen hoeft u niets te doen. Het is namelijk een automatisch recht, dat vanzelf ontstaat zodra een oorspronkelijk werk wordt gemaakt. Dat houdt wel in dat het werk tastbaar moet zijn. Een idee of theorie die u in uw hoofd heeft, is dat niet en valt dus niet onder het auteursrecht. Maar zodra u uw idee concreet begint uit te werken, wordt het tastbaar en is het auteursrechtelijk beschermd. Het maakt daarbij niet uit op welke manier u het idee uitwerkt, of dat nu is door een stuk te schrijven, een tekening te maken, een muziekstuk te componeren of een beeldhouwwerk te creëren. Uw werk hoeft ook niet af te zijn om voor auteursrecht in aanmerking te komen. Ook werk dat nog niet klaar is, of werk dat in uw ogen afgekeurd is, valt onder het auteursrecht. Dat geldt dus ook voor een vlugge schets of een tekst op een kladpapiertje. Auteursrecht is bovendien ook van toepassing op werk dat nog niet is gepubliceerd, zolang het werk tastbaar en oorspronkelijk is. Het is niet nodig om uw werk te voorzien van een copyright symbool, hoewel dit natuurlijk wel mag en extra kan onderstrepen dat u belang hecht aan uw auteursrecht.

Origineel werk

Om door het auteursrecht beschermd te worden, moet een werk oorspronkelijk zijn. Dat wil zeggen dat het een uniek werk is, waarin duidelijk het persoonlijk stempel van de maker naar voren komt. Uw werk heeft dus als het ware een eigen karakter, wat vooral tot uiting komt door het feit dat het onwaarschijnlijk is dat een ander exact hetzelfde werk zou kunnen maken. In dat geval, en dat is al snel zo, gaat het om een oorspronkelijk werk. Hoe meer creativiteit u toepast bij het maken van keuzes tijdens het creëren van uw werk, hoe origineler uw werk natuurlijk is. En hoe duidelijker uw werk uw eigen stempel draagt, hoe sterker u staat bij kwesties rondom inbreuk op het auteursrecht. Wanneer iemand uw werk immers onrechtmatig gebruikt en u wil hier bezwaar tegen maken, dan zal u moeten bewijzen dat u de maker van het oorspronkelijke werk bent. Hoe beter uw karakter in uw werk naar voren komt, hoe steviger uw bewijspositie zal zijn.

Niet alleen voor auteurs

De term auteursrecht doet vermoeden dat dit recht alleen van toepassing is op auteurs. Dat is echter niet het geval. Het auteursrecht is van toepassing op een zeer brede groep. Volgens de wet zijn namelijk alle werken op het gebied van letterkunde, wetenschap en kunst door het auteursrecht beschermd, zolang het uiteraard om oorspronkelijk werk gaat. Niet alleen auteurs zijn dus beschermd, maar ook componisten, journalisten, fotografen, beeldend kunstenaars en bijvoorbeeld architecten. Het soort werk dat door het auteursrecht wordt beschermd is dus vanzelfsprekend ook zeer gevarieerd. U kunt hierbij denken aan bouwtekeningen, theaterproducties, stripverhalen, games, sieraden, schilderijen en websites. Het auteursrecht is dus zeer breed toepasbaar en biedt bescherming aan een grote groep creatieve makers van oorspronkelijk werk.

Overdracht en geldigheid

U kunt besluiten om uw auteursrecht over te dragen. Dit kunt u geheel of gedeeltelijk doen, bijvoorbeeld door alleen het recht om te publiceren over te dragen. U kunt ook een licentie afgeven. Dat houdt in dat u de rechten zelf houdt, maar dat u iemand anders wel toestemming geeft om uw werk op een bepaalde manier te gebruiken. U geeft bijvoorbeeld toestemming om uw muziek op cd uit te geven, maar u behoudt zelf het recht om uw muziek ook op internet aan te bieden of door een radiostation te laten uitzenden.

Uw rechten zijn niet onbeperkt geldig. Als u de rechten zelf heeft behouden dan komen deze na uw overlijden aan uw erfgenamen toe. Als u de rechten heeft overgedragen blijven deze ook na uw overlijden eigendom van deze persoon of organisatie. Het auteursrecht blijft na het overlijden van de maker nog 70 jaar lang van kracht. Na die termijn vervalt het auteursrecht en mag het werk vrijelijk gebruikt worden.

Juridische stappen tegen misbruik

Wanneer u erachter komt dat uw werk zonder uw toestemming gebruikt is, is dat niet alleen heel vervelend, maar afhankelijk van de manier waarop het gebruikt is kan het bovendien ook nadelige gevolgen hebben. Bijvoorbeeld omdat u inkomsten misloopt of doordat uw reputatie geschaad wordt door het gebruik. Stel dat uw foto in een twijfelachtige context is geplaatst of dat uw tekst voor commerciële doeleinden in een reclamefolder is gezet. U wil dan waarschijnlijk niet alleen dat uw werk wordt verwijderd, maar ook dat u gecompenseerd wordt voor de schade die u is toegebracht. Op grond van het auteursrecht kunt u bij inbreuk op uw rechten bezwaar maken en, in sommige gevallen, een schadevergoeding eisen. Soms volstaat het om een aangetekende brief te versturen, eventueel door een advocaat, maar als de tegenpartij niet welwillend is dan kunnen er verdere juridische stappen nodig zijn. Zo kunt u bijvoorbeeld een gerechtelijk procedure starten, wanneer het misbruik van uw werk, na uw verzoek om ermee te stoppen, blijft doorgaan.

Als er inbreuk is gemaakt op uw auteursrecht en u wil hier juridische actie op ondernemen, dan raden wij u sterk aan om hulp in te roepen van onze gespecialiseerde juristen en advocaten. Juridische procedures zijn immers vaak complex en vragen gedegen kennis van zaken. Wij zijn gespecialiseerd in auteursrecht en hebben veel ervaring met zaken op dit gebied. Wilt u weten wat wij voor u kunnen betekenen? Neem dan vrijblijvend contact met ons op. Wij zijn u graag van dienst.